Совети за одгледување на мента во саксии
Ментата е брзорастечка и осдвојчива зелна култура која во саксија дава свежи листови целата сезона. Најважни се правилното напојување, дренажтата, светлината и редовното режење. Добро избраната саксија и свежата, воздушеста почва овозможуваат растението да остане сочно и здраво, а брзото режење го поттикнува создавањето на нови избојци.
На Хилтоп Комунити Фарм во Ла Вал, Висконсин, Роб и Ерин се водат по принципот дека храната треба да биде блиска до луѓето што ја јадат. Нивните шарови за заеднички земјоделски производи, сезонските цвеќиња и подкастот за земјоделство ја зацврстуваат врската меѓу потрошувачите, фармерите и почвата. Истиот пристап може да се примени и во малата градина, каде што секоја добро одгледувана саксија придонесува за посвеж и поврзан начин на живот.
Избор на саксија и почва
За зрело растение од мента се погодни саксии со ширина од 22 до 30 сантиметри и длабочина од 18 до 22 сантиметри. Садот треба да има дренажни отвори, бидејќи постојаната влага во корените лесно предизвикува гниење. Керамичките садови задржуваат влага подолго, додека пластичните побрзо се сушат и бараат почесто напојување. Токму под саксијата не смее да останува вода во тасанката.
Почвата треба да биде лесна, плодна и да пропушта воздух. Добра смеша се добива со околу три четвртини универзална почва и една четвртина зрел компост. Компостот ја задржува влагата и го подобрува структурата на почвата, а минералните состојки го поддржуваат растот на листовите. Не се користи земја од градината во која претходно имало болна мента, затоа што патогените и ларвите можат да преминат во саксијата.
Кога корените ја исполнуваат саксијата, растението треба да се пресади во поголем сад или да се подели на повеќе делови. Ментата се размножува со ризоми, па стариот сад може да стане густ и слаб. Одржливото производство на храна е мала, но конкретна придружност кон одржливото производство на храна, бидејќи начинот на производство и изборот на производи влијаат врз животната средина.
Наводнување, светлина и температура
Ментата расте најдобро со четири до шест часа директна сончева светлина дневно. Долгото попладнево сонце го засилува мирисот на листовите, а сенката го намалува компактноста на растението. Садот треба да се врти за околу четвртinaturnа секоја недела за да сите страни добиваат еднаква светлина. Кога ментата се одгледува во затворен простор, прозорец со добра осветленост или дополнителна светилка за раст ја поддржуваат густиот и бојата на листовите.
Почвата се проверува со прстот пред секое напојување. Кога горните два до три сантиметри се сухи, садот треба да се напои целосно сѐ додека водата не почне да излегува преку дренажните отвори. Потоа тасанката се празни за да не остане влага под садот. Малите садови се сушат побрзо и можат да бараат напојување два или трипати неделно, а пренапојувањето предизвикува жолти листови, мирис на распаднато и мувлива почва.
Оптималната температура за раст е приближно од 13 до 29 степени Целзиусови. Ментата издржува ладно време, но мразот ги оштетува надземните делови. Во зимските месеци во Висконсин садот може да се постави на светло, заштитено место и да се напојува поретко. Корените често преживуваат во почвата и повторно избиваат наредната пролет, но саксијата со продолжениот студен период е подобро да се заштити со изолација или да се внесе во куќа.
Хранење и режење на ментата
Првото хранење се врши со зрел компост на пролет, кога температурата почнува да се загрева. Потоа се користи рамномерно гранулирано ѓубриво со бавно ослободување, строго по упатството на производителот. Течните ѓубрива, разредена наполовина, можат да се даваат на секои четири до шест недели за време на активниот раст. Премногу азот создава брз, но меко и вкусен лисок, па додавањето на ѓубриво треба да биде умерено.
Ментата се реже редовно, најчесто кога избојците достигнуваат должина од 10 до 15 сантиметри. Врвовите се отсечуваат над лазолното место, така што се развиваат две или повеќе нови гранки. Притоа не се отстранува повеќе од третина од растението одеднаш. Жолтите и оштетените листови се отстрануваат, а целосно исушените стебла се сечат до основата. Редното режење ја подобрува светлината во внатрешноста на садот и го намалува ризикот од болести.
За најдобар аромат, лисовите се собираат пред цветањето, бидејќи тогаш содржината на етеричните масла е најсилна. Се собираат во рано утро, кога листовите се свежи, но росата веќе испарила. Од исечените стебла може да се направат свежи букети, чај или поми Fry? Use Macedonian "поми" no. "замрзнување". Сушените листови се чуваат во темна, воздушеста садови, а свежите гранки во чаша со вода и под покривање во хладник.
Болести, штетоци и хигиена
Листовите се проверуваат често, особено долната страна и местата каде што избојците се гушкаат. Лисиците, пајаковите крпежи и белките го менуваат бојата на листовите, аslugовите ја оштетуваат младата раст. За почетна обработка се користи мек прстен од вода, а потоа се применува сапун за инсекти според упатството. Широката примена на пестициди се избегнува затоа што ги уништува корисните инсекти и ја нарушуваат биолошката рамнотежа на градината.
Правобранастиот миеј и рѓата се препознатливи по бел или сив прах, односно по жолто-портокалови точки на листовите. Превенцијата вклучува доволно растојание меѓу садовите, добро проветрување и напојување на почвата, а не на листовите. Заразените делови се отстрануваат и не се компостираат. Алатките се чистат пред и по секоја работа со болни растенија, а садовите се дезинфицираат пред пресадување за да не пренесат штетоци или спори.
Градината може да се набљудува и навечер, кога се забележува активноста на инсектите и другите живи существа. Луните циклуси се користат како ориентир при вечерните набљудувања, што може да се види и во ноќното набљудување на птиците. Таквите набљудувања се користат како дополнителна информација, а не како единствена основа за одлучување. Придружувањето на цвеќиња и разнобојни растенија околу садот привлекува пчели и други опрашувачи кои помагаат во заштитата од некои штетоци.
Подмладување и употреба во кујната
Ментата е агресивна и може да се шири низ поголема градина, па најдобро се чува во посебна саксија. Компостирањето со други лековити растенија не се препорачува, бидејќи ризомите можат да ги потиснат. Кога садот е поставен меѓу други садови, треба да се внимава да нема истекување на водата или ширење на корените. Така ментата останува контролирана, а градината се одржува уредно и продуктивно.
Старите растенија се делеат најчесто на две или три години. Клунот со корени се сече на парчиња, при што секое парче мора да има барем еден лазол и мал дел од корен. Новите садови се ставаат во свеж компост и лесно влажна почва, по што се чуваат на светло место додека не се вкоренат. Со подмладување, ментата добива повеќе светлина, посилно расте и создава свежи избојци погодни за често собирање.
Свежите листови се додаваат во чај, лимонади, салати, јогурт, сосови и десерти. Особено добро се сочетава со јагоди, домати, рибиз и други сезонски производи. На Хилтоп Комунити Фарм таквите комбинации се природна продолжница на шаровите со сезонски овош, зеленчук и цвеќиња. Листовите се мијат пред употреба и чуваат на студено, а деловите што нема да се употребат веднаш се замрзнуваат или сушат.
Успешното одгледување зависи од едноставна рутина: светла и дренирана саксија, редовно напојување, умерено ѓубриво и често режење. Вниманието кон температурата и болестите го продолжува периодот на берба, а чистотата на алатките го заштитува целосното растение.
Направете сија саксија со мента, поставете ја на светло место и започнете со редовно отсечување на врвовите. Добиените листови можете да ги користите во секојдневните оброци и да ги споделите со соседите. Посететете ја фармата, придружете се на заедничките шарови и настаните, слушајте го подкастот и соработувајте со другите фермери и градинари за посилна заедница и поубав исход од вложеното време.